بو یازی یاشماق درگیسینین ۲-نجی ساییسیندا چاپ اولوندو آنجاق بیرداها بوردا گلمه یینی یئرسیز گورمدیم. ایلک یازی اولسون دییه سیزلره تقدیم ائدیرم.
ماغارالاردان ماغازالارا کؤچن؛ تصویر
تـصویر دونیاسی، بلکه ده دیل یارانمامیشدان اؤنجه یارانمیشدیر. بشر تاریخینده بو سؤزو ثبوت ائدن چوخلو نمونهلر وار. آوروپانین «لاسکو» و «آلتامیرا» ماغارالارینداکی اثرلر بیزیم قاراداغدا تاپیلان هابئله لوریستان داشرسملری و دونیانین باشقا یئرلرینده گؤزه چارپان ایلک تصویر نمونهلری، بشرین یاشاییشینی تصویر و اونونلا باغلی اولان صنعتلرله سیخ ایلگیده اولدوغونو چوخ قدیم زامانلارا آپاریب چیخاریر. آنجاق بو اوزون کئچمیشده، تصویری صنعتلر مختلف اؤلکهلره، زامانلارا و توپلوملارا عایید اولدوغو اوچون آیریجا روللارین ایفاچیسیاولموشدور.
تاریخچیلر بو 30مین ایللیک اثرلرین (لاسکو و آلتامیرادا اولان اثرلری) واختیلا ماغارالاردا یاشایان اینسانین دونیاسیندا بیر جادی و سئحر کیمی فایدالانماسی ظنیندهدیرلر. اونلارین فیکرینجه اووچولوقلا عؤمور سورن اینسان روحو تسخیر ائدیلن حئیوانی داها راحات اوولایا بیلهجهیینه اینانمیشدیر؛ بئلهلیکله اووا چیخمادان، حئیوانلارین روحونو تسخیر ائتمهیه چالیشارمیش. بونا گؤره ده ماغارالارین اَن درین و قارانلیق بوجاقلاریندا، دیوارلارین اؤزهرینده او حئیوانلارین شکلینی رسم ائدهرک اونلارین روحونو اؤلدوروب و تسخیر ائتمک نییتیایله الینده اولان ساده سیلاحلارلا رسملره هجوم ائدهرمیش. آمما بیزیم سؤزوموز بوندا یوخ، تصویرین اینسان یاشاییشیندا ایفا ائتدییی روللار اوزهریندهدیر.
چوخ سونرالار بشرین تاریخدهکی آددیملاریلا یاناشی تصویر آیریجا روللاری ایفا ائتمهیه باشلاییر. دئمک تصویر هردن قدیم معبدلرده تانرینی یا داها دوغروسو او دؤورون اینانجلاریایله برابر «تانری» و «تانریچالاری» شکیل و یا هئیکل قالیبینده جانلاندیرماغا باشلاییر. سونرالار تصویر اؤز رولونو بیر داها دییشهرک مسجیدلر، کیلسهلر و بونلارا بنزهر مکانلاری گؤزهللندیرمه و معنوی بیر فضا یاراتماق تعهدی ایله، باشقا بیر تَهر فایدالانماغا اوز قویور. او هابئله شاهلارین و ایمپراتورلارین کؤشکلرینی بزهمکدهدیر. هم ده چئشیدلی مئیدانلاری گزهرکن هردن طبیعتی اولدوغو کیمی رئاللیقلا عکس ائدیر، هردن چوخ ذهنی فضالارا یاخینلاشاراق بشر دونیاسینا یئنی باخیشلار آرتیریر.
اسلام دونیاسینا گلدیکده ایسه تصویر هر یئردن چوخ بینالاردا و کیتابلاردا اؤزونه یئر آچیر.
کاپیتالیسم دؤوروندن بری مودئرن آنلاییشلارین و یئنی اقتیصاد و سیاستین شرایطینده بشرین بوتون یاشامی کیمی سیلکهلَنهرک یئنی قول- قانادلار آچیر و قدیمدن ایفا ائتدییی بعضی روللارینی بوراخیر و یئنی دوشونجهلردن آسیلی یئنیدن تعریفلهنیر و اونا باشقا آچیلاردان باخیلیر.
تصویر دونیاسینین کاپیتالیسم دؤوروندن سونراکی آچدیغی اَن گئنیش قوللاردان بیری سؤزسوزکی «قرافیکا»دیر.
البته بونو ایضاح ائتمهلیییک؛ بو گونکو قرافیکا صنعتی ایله دانیلماز بنزهرلییی اولان خطاطلیق، کیتاب حاضیرلاما و اسکی دؤورلره عایید اولان بونلارا تای باشقا صنعتلر آراسیندا اینجه بیر فرق وار. او دا قرافیکا اثرلرینین گئنیش تکثیر ایمکانیدیر. دئمک قرافیکانین یارانماسی چاپ ماشینینین یارانماسیندان آسیلی اولموشدور، ائله چاپ ماشینی اؤزو ده تخمینن رونئسانسدان بری کاپیتالیسمین ایلکین فورمالاری بسلهنیلن زامان عرصهیه چاتمیشدیر. قرافیکا صنعتی ایلک مرحلهده فابریکالارین استحصال ائتدییی جنسلری سیستئماتیک اولاراق باغلاماق و اونلارین ساتیشینا تبلیغ آپارماق قصدیایله گؤرولن ایشلر و بونلاردان اؤنملیسی فابریکالارا و بیر باشا کاپیتال فوندلارینا «لوقو» ایله تصویر کیملییی باغیشلاماقدان عیبارتایدی. نهیه گؤره لوقو اؤنملی ساییلیر؟ کاپیتال فوندلارین کیملییی و هئگئمونییاسی لوقونون یاییلماسی ایله قورونور و تثبئیت اولور.
کَممی باخیمیندان بو ایشلر بو گونه قدهر قرافیکانین اَن گئنیش ساحهسی اولموشدور. قرافیکانین بازار و تجارته خیدمت ائتدییی بو قولونو هلهلیک «بازار قرافیکاسی» یا خود «تجاری قرافیکا» آدلاندیرا بیلهریک.
آمما بو قرافیکانین کناریندا اولان و داها دوغروسو اونونلا اوز اوزه گلن بیر باشقا قولو دا اولموشدور. او دا آوانقارد، ضیالیجا و بیر مدنی قرافیکادیر. بو قول هر بیر فورمادان چوخ پوستئرده، کیتاب جیلدینده و ایلیستراسییادا (تصویرسازی) اؤزونو گؤسترمکدهدیر. چوخلو مملکتلرده او جوملهدن لهستان، آلمانییا، فرانسا، کئچمیش سووئت بیرلییی, ژاپون، ایسوئچ(سوئد) و... مملکتلرده بئله بیر قرافیکا گؤزه چارپیر.
آدی گئدن اؤلکهلرده اولان بو مدنی قرافیکالاری بعضن بیر مکتب کیمی ده آدلاندیریرلار. بونلارین فرقلی مکتبلر اولدوقلارینا باخمایاراق آرالاریندا بعضی اوخشارلیقلار و پارامئترلر وار. مدنی، فلسفی، سیاسی و سوسیال مؤوضوعلار بو قرافیکا مکتبلرینین اساس مؤوضوعلاریندان اولموشدور. آمما اَن اهمییتلیسی بو قرافیکا مکتبلرینده هر نهدن چوخ سوسیال و میللی کیملیکلر چوخ اؤنم داشییر. بو اؤلکهلرین مدنی قرافیکا اثرلرینه باخاندا بیرینجی مرحلهده او میللتلرین و مملکتلرین میللی و ایجتماعی کیملیکلریایله تانیش اولماق اولور. اؤرنک اوچون ژاپون و یا لهستان پوستئرلرینه باخا بیلهریک. بو گونکو مدنی قرافیکادا، قرافیستلرین اساس ایدییالاریندان بیری او کیملیکلری تانیماق و اؤز ایشلرینده عکس ائتدیرمک اولموشدور.
بو جریان بیر طرفدن مدنی عئینیلشدیرمه گئدیشاتینا بیر اعتراض کیمیدیر. بیر یاندان ایسه دئموکراتیک، قلوبال مدنیتین فورمالاشماسیندا اؤز میللی و بؤلگهسل مدنییتینی ایشتراک ائتدیرمهیه چالیشیر.
دئمک اولار مدنی قرافیکا ساحهسینده قرافیکانین یئنی دیلی بسلهنیر، تنقید اولونور و اونونلا ایلگیلی یئنی نظریه و مانیفیستلر حاضیرلانیر. بعضن ائله بو یئنیلیکلر بیر زامان کئچندن سونرا بازار قرافیکاسینا دا اثر قویور.
سؤزو گئدن شرایطده بو سورغو ذهنیمیزده یارانا بیلر: سوسیال کیملیییمیزی داشییا بیلن بیر مدنی قرافیکانین یارانما شرطلری نه اولا بیلر؟ چوخلو سؤزلر اورتایا چیخا بیلر، بونلارین هامیسینین دا بیزیم کئچمیشیمیز و بوگونکو دوروموموزلا خصوصیله، اینجه صنعت تاریخیمیزله باغلیلیغی وار. اینجه صنعت تاریخینه باخاندا ایسلام دونیاسیندا خصوصیله، یاخین و اورتا شرقده «کتابت» آدلانان صنعت چوخ گئنیش و گوجلو گؤزه چارپیر. البته کیتابت دئینده تکجه خطالیق دئییل بلکه کیتاب قاییرماقلا باغلی اولان تام صنعتلر هابئله صنایعدن سؤز گئدیر. کاغیذ قاییرما، خطاطلیق، کیتاب رسّاملیغی، تذهیب، تشعیر، صحافلیق، جیلیدلمه و... .
ایسلامی رسّاملیق یا دا آوروپالیلار دئمیش کیمی ایسلامی مینیاتورلار، بو گونکو آنلاییشلا رسّاملیقدان آرتیق ایلیستراسییا صنعتی ایله داها اویغوندور. دئمک ایلیستراسییا اؤزو قرافیکانین ساحهلریندن بیریدیر. کیتاب رسّاملیغی، خطّاطلیق، تذهیب و... هابئله بو کیمی آدی گئدن صنعتلر اورتا شرق خالقلارینین اورتاق وارلیغی ساییلیر. اوست- اوسته آتا-بابالاریمیزدان الیمیزه چاتان زنگین میراث بو گونکو قرافیکامیزا دَیرلی بیر بینؤوره اولا بیلر. بونلاردان سونرا یئنی مدنی قرافیکانین یارانما استقامتینده آذربایجانا حصر اولان صنعتلر سیراسیندا، آذربایجان فرشی، خالچا، کیلیم، ورنی، کالایغی، یاشماق، و بوسبوتون آذربایجانین اَل توخومالاری یئرلهشیر. بونلارین هم «نقشلری» هم ده بویا پالئتلریندن فایدالانماقلا بیر باشا آذربایجان حال-هواسینی داشییا بیلن قرافیکایا دوغرو آددیملاماق اولار. دئدیییمیز صنعتلر محتوادان چوخ، فورما ساحهسینده کاریمیزا گله بیلر....
آردی وار...
